Een paar maanden is het pas, dat ik diaken ben. Ik ben dat nog nooit eerder geweest en het is dus een beetje wennen. In zo’n “vak” moet je groeien. Je moet aan de gebruikte terminologie wennen en thuis raken in de onderwerpen die bij de diaconie horen.
Wat doet een diaken eigenlijk? Nou… Ik loop al een tijdje mee in de kerk, ben een paar maal ouderling geweest… dus dat is voor mij een niet zo moeilijk te beantwoorden vraag: Een diaken collecteert! Ja toch? Die zamelt in, meestal geld, met het doel om het ingezamelde weer weg te geven aan mensen die dat hard nodig hebben. Dat weet ik zeker, want ik heb mijn vader nog bezig gezien dat vak uit te oefenen. Dat was in de tijd na de bezetting, in Sneek. Ik zal een jaar of zes zijn geweest.
In die tijd was het gebruikelijk dat tijdens de kerkdienst geld werd ingezameld met van die enorme stokken met een grote zak eraan. En onderaan die zak hing een kwast. De stokken waren zo lang dat minstens de halve lengte van de grootste bank kon worden “genomen”. In veel kerken kun je ze nog wel aan de wand zien hangen… languit, van boven naar beneden. Het gebruik ervan is naar mijn waarneming wat uit de tijd geraakt. Het was ook een hele toestand met die lange stokken en, naarmate de zakken tijdens een collectegang voller werden, vergde het enige acrobatiek van de dienstdoende diakenen om hun evenwicht te bewaren en ongelukken met de “mammon” te voorkomen.
Mijn vader beheerste die kunst niet zo goed. Hij was klein van stuk en de stok was voor hem relatief erg lang. Ik heb hem dan ook ettelijke malen de kalklaag van de muren zien beschadigen bij zijn moeizame bewegingen om het geld op de juiste plaats te krijgen. Gelukkig dat vrijwel overal de doorgeefzakjes in zwang zijn geraakt, zodat de nodige arbeid aanmerkelijk vereenvoudigd is en voor een groot deel aan de gemeenteleden zelf wordt overgelaten. Dat is een grote verbetering geweest.
Bij de hervormden en de lutheranen pleegt men de banken met kerkgangers van voren naar achteren “af te werken”, bij de gereformeerden van achteren naar voren. Een merkwaardig verschil… Ik heb nooit gehoord dat die gewoonten een diepere achtergrond hebben. Ik denk van niet. Het is natuurlijk ook niet zo belangrijk, behalve als beide systemen tegelijkertijd worden toegepast, bijvoorbeeld bij een gecombineerde dienst. Ik heb dat één keer meegemaakt. Ik zat midden in de kerk en ik moest hulpeloos toezien hoe de collectezakken van beide zijden op mij af kwamen. Zoiets maakt een kerkganger onzeker! Ik heb het enige gedaan wat eenvoudig was toe te passen. Wat van de ene zijde aan zakken binnen kwam, heb ik neergelegd en wat van de andere zijde kwam, heb ik voorzien van mijn eigen bijdrage en daarna ook neergelegd. Dan gaat het vanzelf goed.
Van een televisie uitzending van RKK heb ik begrepen dat in Nijmegen bij de Rooms Katholieken zo’n fout nooit kan worden gemaakt. Daar is een “College van Collectanten” dat al 100 jaar bestaat en de nodige mores heeft ontwikkeld.