Het was vlak voor de bouwvak, morgen zouden we met vakantie gaan, zowel aannemerspersoneel als de betrokken ambtenaren. Het werkterrein moest een beetje netjes worden achtergelaten, anders zouden onverlaten en misschien ook spelende kinderen daar één en ander kunnen vernielen. De hulpuitvoerder van de aannemer had mij gezien en kwam op mij toelopen; zijn baas was al met vakantie gegaan en ik moest snel komen kijken naar de plek waar twee mannen met schoppen en een kraantje bezig waren. Daar hadden ze net onder het oppervlak van het dijktalud de resten van twee Duitse militairen blootgelegd, de helm over het hoofd, geweer naast zich en identificatieplaatjes nog goed leesbaar. Het waren jongens van zestien en zeventien jaar oud geweest. Wat te doen? Misschien lagen er nog veel meer, want hier was behoorlijk gevochten…
Wat zijn we toch allemaal aan het doen op vier mei? Het is nog maar een aantal jaren geleden dat de belangstelling voor de vier mei viering in Nederland duidelijk afnam. Velen vonden dat het nu maar eens klaar moest zijn met al dat gedenken; het was immers al zolang geleden... En moet je tegenwoordig eens kijken: Veel mensen op de been, en ook heel veel jongeren! De tijd rond begin mei is vol van gedenken en herdenken. Er is zóveel te gedenken, dat je je afvraagt wat ‘ge-denken’ eigenlijk betekent. Wat is gedenken en wie moeten we gedenken?
Van her-denken heb ik een redelijk idee van de betekenis, maar ge-denken…? Dat soort woorden wordt in een woordenboek uitgelegd aan de hand van veel voorbeelden. Daar word je meestal niet veel wijzer van als je de betekenis wilt weten. Het eerste dat mijzelf bij het woord gedenken te binnen schiet is dat ene van de ‘tien geboden’: gedenk de sabbatdag dat gij die heiligt. Voor velen las die opdracht kennelijk ook moeilijk, zodat het Nederlands Bijbel-genootschap in de nieuwe vertaling het woord gedenken maarheeft vermeden en er van gemaakt heeft ‘houd de sabbat in ere, het is een heilige dag’.
Kijk, en bij die vertaling ben ik helemaal niet geneigd meteen te verzinnen wat dat nu betekent, alhoewel het woord heilig bij ons protestanten nou ook weer niet zo gemakkelijk ligt. Ik denk dat wij dat woord zo’n beetje uit ons hoofd hebben gebannen, omdat wij niet goed weten wat ‘heilig’ eigenlijk is. Nee, daarvoor moeten we bij onze rooms-katholieke medegelovigen zijn. Zij zijn daartoe mentaal beter toegerust en gaan met heiligen en ook met engelen, eenvoudiger en losser om dan wij.
Zelf meen ik dat het voor gedenken noodzakelijk is om na te denken. En dat ik niet de enige ben die dat vindt, kun je zien aan borden van Rijkswaterstaat langs de snelwegen: ‘4 mei gedenken? Zoek een P’. Dàt vind ik nu een goede actie van die rijksdienst. Iedereen weet natuurlijk best dat je als bestuurder van een auto op de snelweg niet tegelijkertijd op het verkeer kunt letten èn gedenken, zeker als andere bestuurders ook nog rijdend menen te moeten gedenken. Maar dat weten is heel iets anders dan er ook naar handelen.
De stoffelijke resten van de Duitse zestien- en zeventienjarigen zijn weer zorgvuldig toegedekt. Het waren er veel meer dan twee. Na de vakantie zijn ze blootgelegd en volgens de regels met alle egards in aanwezigheid van hun nog levende familie met militaire eer herbegraven. Ook zij horen te worden herdacht.